فارسی | English | Russia

چهارشنبه 5 اردیبهشت 1403

شرایط اقلیمی

شرایط اقلیمی

پیشینه تاریخی

بنا بر شواهد سرخس واقع در سرحد ایران و توران بر سر راه مرو به نیشابور و عراق عجم از اهمیت ویژه ای برخوردار بوده است. افزون بر این، چهار راهی که از هرات و امتداد هریرود منشعب می گردید، از سرخس عبور می نمود و به مرو رسیده و دیگری به توس و نیشابور می رفت. از جمله وجود چاه های آب و آثار بر جای مانده حوض در کنار رباط ها و نیز چشمه های طبیعی، نشانی است از اهمیت این راه ها در طول قرون و اعصار که از بین دره ها و گذر گاه های تنگ و باریک عبور می کرده است. در این باره حمدالله مستوفی می نویسد: ((سرخس ساخته افراسیاب است و آبش از رودخانه ای است که از هری به طوس می آید در متون باستانی آمده ست این منطقه توسط کیکاووس به پسر گودرز اهدا گردیده و او نیز شهری در حاشیه رود تجن بنا نموده وآن را به نام خود یعنی سرخس نامگذاری کرد.)) برخی پژوهشگران نیز بنیانگذار سرخس کیکاووس یا افراسیاب یا ذوالقرنین می دانند بنا بر ابیات شاهنامه سرخس در زمان افراسیاب وجود داشته است این ناحیه در دوران اسلامی نیز به مانند گذشته خود به لحاظ مدنیت از رونق بالایی برخوردار بوده و در سده های سوم وچهارم هجری به مانند پلی شهرهای نیشابور و مرو را به هم مرتبط می ساخته است از همین هیث اهمیت فرهنگی ملی و بازرگانی نیز داشته است از طرفی با توجه به تختگاه بودن مرو در دوران سلطان سنجر سلجوقی این ناحیه نیز توامان رو به پیشرفت بوده است شهر سرخس روزگاری از کانون های علم ودانش بوده وبه سبب وجود مدارس و کتابخانه های بسیار شهرت داشته است.

جغرافیای طبیعی

آب و هوا

رطوبت مطلق متوسط 67 حداقل 32 حداکثر 50 بارندگی حداکثر 24 ساعته و جمع سالانه 3/187 میلی متر حرارت مطلق 4/22 حداکثر مطلق 6/47 ناهمواری ها کوه ها رودخانه ها و دشت های مهم بزرگ ترین منبع آب های سطعی در منطقه دو رودخا نه کشف رود و هریر رود می باشد که سر چشمه کشف رود از دامنه های هزار مسجد در شمال چناران و سر چشمه هریرود از کوه های باب در خاک افغانستان می باشد مهم ترین رشته کوه مزداوند معروف به کپه داغ می باشد. انتهای این رشته کوه در قسمت شمال به کو های خواجه و منطقه چهچهه ختم شده و از قسمت جنوب به پل خاتون منتهی می گردد. مراکز شهرستان های مجاور با ذکر جهات اربعه و فا صله​:

جغرافیای انسانی

با توجه به سرشماری سال 1390 شمسی و در نظر گرفتن رشد متوسط جمعیت و تخمین های احتمالی و شرایط حاکم بر شهرستان، در حال حاظر (نیمه دوم سال 1395 شمسی) برآورد جمعیت شهرستان سرخس بالغ بر 97500 نفر می باشد. که از این برآورد بالغ بر 39172 نفر در شهر سکونت داشته و مابقی در روستاهای شهرستان سکنی گزیده اند. به تعبیری سهم جمعیتی شهری و روستایی در شهرستان سرخس معادل 40 درصد شهری و 60 درصد روستایی می باشد. در بخش تنوع اقوام به حق می توان این دیار سامان را مظهر وحدت اقوام (تجلی گاه وحدت) به شمار آورد، شناخت سرخس سرزمین آفتاب دوگانه (دانش و دیانت) به گونه ای ایران شناسی است. زیرا بیشترین فرهنگ ها و اقوام جلوه گر شده و ارتباط عاطفی و نقاط فرهنگی بسیاری در بین آنها از دیر زمان وجود داشته است. از سوی دیگر وجود لهجه ها و زبان های گوناگون در این عرصه با سابقه و تاریخچه ای که هر کدام به مثابه گنج پنهان، این شهرستان را به صفحه ای وسیع و پر تنوع از سرمایه ی عظیم فرهنگی و ملی به پهنای ایران اسلامی تبدیل کرده است. زبان رسمی مردم این شهرستان غالباً با لهجه و گویش های گوناگون است که از وجود اقوام و طوایف گوناگون در این شهرستان حکایت دارد.

جغرافیای سیاسی

شهرستان سرخس با وسعت ذکر شده شامل دو شهر به نام های سرخس و مزداوند و دو بخش به نام بخش مرکزی و مرزداران و شش دهستان بنام دهستان های تجن، خانگیران، سرخس، مرزداران، پل خاتون و کل بی بی می باشد. این شهرستان در سال 1368 تأسیس شده که در دو بخش شهرستان سرخس یعنی بخش مرکزی و مرزداران بالغ بر 72 روستا وجود داشته که این مقدار تعداد 34 روستا در بخش مرکزی و مابقی در بخش مرزداران واقع شده است. در این شهرستان کلیه ادارات، سازمان ها و ارگان های ذی مدخل حوزه مدیریت حاکمیتی مستقر بوده و تحت زعامت فرماندار شهرستان در حال خدمت رسانی به آحاد شهروندان سرخسی می باشند. در حوزه نمایندگی مجلس شورای اسلامی این شهر با شهرهای فریمان، احمدآباد و رضویه دارای یک نماینده مشترک بوده و در حوزه پارلمان شهری در حال حاضر دارای 7 نماینده است.

جغرافیای سیاسی

با توجه به وجود اقوام مختلف در سرخس، گویش های متنوعی از جمله فارسی، بلوچی، سیستانی تا ترکی، ترکمنی و کردی در این منطقه وجود دارد. گروه هایی از جمله فارس- بخارایی- سادات حسینی- سادات کابلی- هزاره- سیستانی- عرب- علی میرزایی- قاینی- کاشمری- ترک- ترکمن- شاهسون- میش مست- کرمانی- کرد- لر- جمشیدی- تیموری و بلوچ در مناطق این شهرستان زندگی می کنند. مردم سرخس از دو مذهب تشیع و تسنن شکل گرفته اند.